Ratusz w Sandomierzu

Sandomierski ratusz stoi w centralnej części Starego Miasta. Został wzniesiony w II połowie czternastego wieku. W dawnych piwnicach mieściła się siedziba kata. Obecnie w podziemiach Ratusza znajduje się pub Lapidarium.Ratusz na początku, jako pierwotna budowla był w kształcie wieży. Został jednak rozbudowany w XV wieku uzyskując kształt wydłużonego prostokąta. W XVI wieku nadano ratuszowi formy renesansowe, budując u góry attykę, która jest zarazem jedną z najpiękniejszych attyk ratuszowych w Polsce. Do północno-wschodniego narożnika budynku przylega masywna przypora mieszcząca wewnątrz dawną latrynę. Ratusz wielokrotnie ulegał pożarom. Na szczególną uwagę zasługuje tu zegar słoneczny umieszczony na południowej elewacji. Został on odtworzony w 1958r. przez Tadeusza Przypkowskiego.

Niestety wnętrza ratusza nie zostały udostępnione zwiedzającym. W podziemiach ratusza jest klubo-kawiarnia Lapidarium, zaś na parterze do listopada 2013 roku było muzeum, teraz pozostały puste sale. Na pierwszym piętrze znajduje się sala, w której obradują radni Rady Miejskiej oraz sala ślubów.

Dawna synagoga

Ta barokowa budowla została wzniesiona w obecnej formie w 1758 roku z dobudowanym od strony północnej w pierwszej połowie dziewiętnastego wieku domem kahału (dom gminy żydowskiej). Podczas drugiej wojny światowej została niestety znacząco zdewastowana. Znajduje się w miejscu dawnej dzielnicy żydowskiej, w której Żydzi mieszkali od XIV wieku aż do 1942 roku. W czasie okupacji znajdowało się tu getto natomiast w latach sześćdziesiątych została wyremontowana. W budynku dawnej synagogi obecnie mieści się sandomierski oddział Archiwum Państwowego w Kielcach.

Obiekt jest niedostępny dla zwiedzających. Pozostaje jedynie możliwość oglądania wyłącznie z zewnątrz.

Ucho Igielne

To jedyna zachowana furta, spośród dwóch niegdyś istniejących w systemie murów obronnych. Przez ową furtę komunikowali się z sobą w dawnych czasach bracia z dwóch klasztorów dominikańskich. Jeden był położony poza murami miasta a drugi wewnątrz murów obronnych.

Przez Ucho Igielne dojdziemy do wąwozu świętojakubskiego, którym wyjdziemy wprost na kościół świętego Jakuba.

Brukowana ulica Staromiejska zaprowadzi w górę wprost do kościoła świętego Pawła. Stamtąd jest już blisko do wąwozu Królowej Jadwigi. W murach obronnych Sandomierza była też druga furta, zwana Zamiejską. Niestety ta nie zachowała się do obecnych czasów. Była zlokalizowana w obrębie dzisiejszego Domu Długosza i Collegium Gostomianum.

Ucho igielne mieści się pomiędzy ulicami Podwale a ul. Zamkową i jest dostępne dla turystów.

Pałac biskupi 

Został wzniesiony w 1864 roku, 46 lat po utworzeniu diecezji sandomierskiej. Znajduje się przy ulicy Mariackiej nieopodal katedry. Do jego budowy wykorzystano cegłę z rozbiórki kościoła Marii Magdaleny.

Obecnie w pałacu mieszka biskup ordynariusz diecezji sandomierskiej.

Collegium Gostomianum 

To dawna szkoła a zarazem kolegium jezuickie, które zostało wzniesione z fundacji Hieronima Gostomskiego w latach 1602-1615. Kolegium zostało zniszczone podczas pożaru w 1813 roku. W latach 1820-1826 odbudowano zachowane do dziś skrzydło wschodnie, skrzydło południowe. Stojący na dziedzińcu, kościół świętego Piotra i Pawła rozebrano w drugiej połowie dziewiętnastego wieku.

W budynku znajduje się I Liceum Ogólnokształcące. Budynek ma 6 kondygnacji, w tym dwie kondygnacje piwnic i kondygnację attykową, która jest pierwszą użytkową kondygnacją attykową w Polsce.

W gmachu zachowała się renesansowa eliptyczna klatka schodowa, jedyna tego rodzaju konstrukcja w Polsce.

Zamek w Sandomierz

To zamek murowany, który został zbudowany w XIV wieku z fundacji króla Kazimierza Wielkiego na miejscu wcześniejszego grodu. Zamek został przebudowywany w I połowie szesnastego wieku na rezydencję renesansową według projektu mistrza Benedykta. Obecnie zamek służy jako muzeum i udostępniony jest dla zwiedzających.

W 1656 roku zamek wysadzili Szwedzi. Ocalało zaledwie skrzydło zachodnie, które odbudowano z inicjatywy Jana III Sobieskiego w latach 80-tych siedemnastego wieku. Efektem tego było powstanie korpusu zamkowego typu pałacowego. Około 1825 roku zamek adaptowano na więzienie (mieszczące się tu do 1959 roku) i nadano mu klasycystyczny wygląd.

Po przeprowadzeniu remontu i niezbędnych prac konserwatorskich, zamek, od 1986 roku jest siedzibą Muzeum Okręgowego. Z dziedzińca zamkowego rozciąga się wspaniały widok na katedrę i Wisłę. Obiekt jest dostępny dla turystów.

Zbrojownia rycerska w Sandomierzu

To jedno z najbardziej niesamowitych miejsc Sandomierza. Znajduje się tuż przy rynku i swoją siedzibę ma Chorągiew Rycerstwa Ziemi Sandomierskiej. W zbrojowni w Sandomierzu można zobaczyć, a co najważniejsze i najciekawsze przymierzyć zbroje rycerskie. Można własnoręcznie wziąć miecz, kuszę czy halabardę. Dziewczyny mogą na chwilę poczuć się jak renesansowe czy barokowe księżniczki.

W każdym miejscu zbrojowni rycerskiej można sobie robić zdjęcia po to, aby mieć niesamowitą pamiątkę. Zbrojownia rycerska czynna jest dla zwiedzających. Zbrojownia rycerska posiada przepiękną oraz dużą ekspozycję broni takiej jak: piki, halabardy, włócznie, broń biała (miecze, topory, rapiery), tarcze, hełmy, armaty z 15 i 17 wieku, hakownice i muszkiety.

Wśród tajemniczych pomieszczeń znalazła “katownia” w której są dyby, pręgierz i maski hańbiące. Zbrojownie cieszy się dużą popularnością wśród wycieczek szkolnych a nawet licealistów. Obecnie zbrojownia rycerska w Sandomierzu jest jednym z najchętniej odwiedzanych obiektów turystycznych.

Mieści się przy ulicy Bartolona /boczna od Rynku/. Czas zwiedzania to 30 minut i jest dostępna dla turystów w sezonie od kwietnia do października.

Podziemna Trasa Turystyczna w Sandomierzu 

To system dawnych czternasto i piętnastowiecznych piwnic, w których kupcy sandomierscy składowali towary handlowe. Obecnie podziemna trasa  utworzona została przez połączenie dawnych piwnic i podziemnych składów. W części z nich udało się zachować pierwotne wątki obmurowań.

Trasa prowadzi pod ośmioma kamienicami. Najgłębsze wyrobiska sięgają dwunastu metrów pod płytę Rynku, a długość chodników wynosi aż 470 metrów.

Sandomierskie lochy owiane są legendami. Drążone przez wieki pod miastem korytarze i komory z racji ich obronnego i gospodarczego charakteru, otoczone były tajemnicami. Najsłynniejsza legenda mówi o Halinie Krępiance, która została zasypana wraz z Tatarami w tajemnych korytarzach. Pełnej wersji legendy można posłuchać podczas zwiedzania podziemi.

Zwiedzanie Podziemnej Trasy Turystycznej w Sandomierzu odbywa się z grupach, wyłącznie z przewodnikiem. W zależności od natężenia ruchu, wejścia w sezonie organizowane są co 5-10 minut, czasami co pół godziny.

Muzeum, Sala Gabinet Figur Woskowych Ojca Mateusza w Sandomierzu

To miejsce bardzo mocno związane z serialem Ojciec Mateusz. Można tu oglądać figury woskowe głównych bohaterów serialu Ojciec Mateusz. Są tu realistycznie odwzorowane wnętrza: serialowej plebanii, kościoła, celi aresztu, gabinetu biskupa czy wnętrze komisariatu policji.

Wystawa Muzeum Sala Gabinet Figur Świat Ojca Mateusza to muzeum, wystawa zainspirowana serialem Ojciec Mateusz. Zobaczyć na niej można bardzo realistyczne figury głównych bohaterów w otoczeniu scenografii przeniesionej wprost z planu zdjęciowego. Tak jak na ekranie Natalia Borowik, serialowa gosposia Ojca Mateusza gotuje w swojej uroczej kuchni. Z kolei podinspektor Orest Możejko rozmyśla w swoim gabinecie nad najnowszą sprawą. Mietek Nocul czujnie patrzy na osadzonego w policyjnej celi.

Wszystkie pomieszczenia zostały zaaranżowane na wzór serialowych wnętrz z użyciem oryginalnych elementów scenografii. Na powierzchni trzystu metrów kwadratowych stworzono przestrzeń, która wiernie oddaje klimat z najbardziej popularnych miejsc serialu Ojciec Mateusz.

Niecodzienną atrakcją są naturalnych rozmiarów postaci woskowe aktorów. Co najważniejsze dla zwiedzających, można tu robić zdjęcia do woli i fotografować się z aktorami.

Wewnątrz budynku funkcjonuje oficjalny sklepik z pamiątkami, w którym można kupić oryginalne gadżety opatrzone znakiem Ojciec Mateusz.

Muzeum mieści się na Rynku głównym, ulica Rynek 5, czas zwiedzania to 30 minut.

Brama Opatowska w Sandomierzu 

Brama Opatowska stanowi główny zabytek Sandomierza. Jest jedną z niegdyś czterech bram wchodzących w kompleks murów obronnych Sandomierza. Wzniesiona została przez króla Kazimierza Wielkiego około 1362 roku. Do bramy przylegają po obu jej stronach pozostałości starych murów obronnych. W XVI wieku bramę zwieńczono renesansową attyką. Attyki budowano w celu zabezpieczenia dachów przed wyrzucanymi przez nieprzyjaciela strzałami z gorejącymi wiechciami. Wspomniana attyka była więc strukturą podnoszącą obronność budowli.

Bramę zamykano od góry broną, czyli mocną, okutą żelazem kratą z bali dębowych. W latach 1928-1929 Brama Opatowska została pokryta żelbetonowym stropem i udostępniona zwiedzającym. Niegdyś istniały oprócz opatowskiej trzy bramy.

Niestety żadna do dzisiaj nie zachowała się. W systemie murów obronnych Sandomierza było 21 baszt i dwie furty, z czego jedna, dominikańska, zwana Uchem Igielnym, istnieje do dzisiaj. Na szczyt bramy można wejść. Z tarasu widokowego możemy podziwiać piękną panoramę miasta i okolicy. Brama Opatowska jest jedną z wielu atrakcji turystycznych Sandomierza i jego ważnym zabytkiem. Jest bardzo chętnie odwiedzana przez wycieczki przyjeżdżające do Sandomierza.

Góry Pieprzowe w Sandomierzu

Góry Pieprzowe znajdują się częściowo granicach administracyjnych miasta Sandomierza i mają wysokość około 199 metrów nad poziomem morza. Tą nazwę  nosi około trzykilometrowy odcinek krawędzi Wyżyny Sandomierskiej pomiędzy wsiami Kamień Nowy i Kamień Plebański.

Pod względem budowy geologicznej Góry Pieprzowe i Sandomierz stanowią wschodnią, krańcową partię Gór Świętokrzyskich. Zbudowane są z liczących około 500 milionów lat skał kambryjskich, tak zwanych łupków i kwarcytów o charakterystycznej, brunatno-szarej barwie.

Osobliwością gór są skupiska dzikiej, róży występującej tu w 15 gatunkach, które stanowią unikat w skali europejskiej naturalnej roślinności. Można tu spotkać krzewy berberysu, jałowca, głogu, tarniny, dzikiej gruszy. Wszystkie te walory sprawiają, że Góry Pieprzowe pod wieloma względami są unikalne.

W 1979 roku zostały uznane za rezerwat przyrody, który obejmuje powierzchnię liczącą 18 ha.

Przez Góry Pieprzowe prowadzi czerwony szlak. Od Sandomierza dojdziemy tu wałem wiślanym lub dojdziemy od Kamienia Łukawskiego i Kamienia Plebańskiego. Na wycieczkę w Góry Pieprzowe najlepiej wybrać się z przewodnikiem. Nie zaleca się spacerów zaraz po obfitych opadach deszczu. Zwiedzanie Gór może okazać się przykrym doświadczeniem. Odległość od Starego Miasta to ok. 4 km.

Dom Długosza w Sandomierzu

Dom Długosza zwany Muzeum Diecezjalne – dawna mansjonaria. Dom został zbudowany w stylu gotyckim przez mistrza Jana z Krakowa z fundacji Jana Długosza w 1476 roku. Dom Długosza jest jednym z ważniejszych i cenniejszych zabytków Sandomierza. Przebudowany został  w II połowie XVII wieku. W latach 1934-35 został gruntownie restaurowany wraz z rekonstrukcją szczytów dla potrzeb Muzeum Diecezjalnego. Jest jednym z trzech takich istniejących w Polsce. To przykład kamienicy wolno stojącej, poza zabudowaniami rynku. Charakterystyczna architektura Domów Długosza to strzelisty dach oraz kamienne obramowania okiene. W Domu Długosza mieści się Muzeum Diecezjalne gromadzące zbiory sztuki sakralnej.

Wąwozy w Sandomierzu

Najbardziej znanym jest wąwóz Królowej Jadwigi. Rozdziela on wzgórza Świętojakubskie i Świętopawelskie. Jest to najpiękniejszy wąwóz spośród lessowych wąwozów sandomierskich. Strome ściany tego blisko półkilometrowego jaru dochodzą do dziesięciu metrów wysokości. Zbocza wąwozu i jego korona porośnięte są gęsto drzewami i krzewami. Drugim ciekawym wąwozem jest wąwóz świętojakubski nazywany też staromiejskim. Wąwóz Staromiejski znajduje się naprzeciwko kościoła świętego Jakuba.

Dotrzemy do niego idąc od ulicy Staromiejskiej (wejście vis a vis kościoła świętego Pawła) oraz z ulicy Krakowskiej.

Jest dostępny dla turystów cało rocznie, ale po deszczu trzeba liczyć się z utrudnieniami w przejściu ze względu na błoto. Orientacyjny czas przejścia to około 15 minut.

Kościół świętego Jakuba

Jest jednym z najcenniejszych zabytków Sandomierza. Należy do najstarszych kościołów w mieście i jest jednym z najstarszych budowanych z cegły w Małopolsce. Po 137 latach nieobecności, w 2001 roku, do Sandomierza, do kościoła świętego Jakuba powrócili Dominikanie. Kościół wzniesiono w 1226 roku i wtedy do Sandomierza z Krakowa sprowadzano zakonników. Był to drugi klasztor po klasztorze w Krakowie. Ta ceglana świątynia została wzniesiona w głównej części w kilku etapach w ciągu XIII wieku. W czternastym wieku dobudowano dzwonnicę i zachodnie skrzydło klasztoru.

Późnoromański kościół świętego Jakuba Apostoła jest jednym z najstarszych i najcenniejszych kościołów w Polsce. Na początku piętnastego wieku kościół gruntownie odrestaurowano po zniszczeniach jakich doznał w czasie najazdu Litwinów i pożaru w poprzednim stuleciu. W XVII wieku świątynię gruntownie przebudowano. Przed 1606 rokiem dobudowano kaplicę Męczenników Sandomierskich z bogatą dekoracją stiukową z około 1640 roku.

W latach 70-tych dziewiętnastego wieku rozpoczęto niezbędne prace restauracyjne, po pożarze w 1905 roku, który strawił ołtarz główny i część prezbiterium. Wówczas przeprowadzono gruntowną rekonstrukcję kościoła (kierowaną przez Jarosława Wojciechowskiego, prace trwały do 1909 roku.). W trakcie prac po pożarze przywrócono romański charakter budowli. Kościół został uszkodzony podczas drugiej wojny światowej. Kolejna restauracja miała miejsce dopiero na przełomie lat 80-tych i 90-tych.

Na szczególną uwagę zasługuje bogato zdobiony północny portal z trzynastego wieku, który przetrwał do naszych czasów w stanie prawie niezmienionym. W prezbiterium kościoła znajduje się barokowy sarkofag księżnej Adelajdy, wykonany w 1676 roku z jednego kloca drzewa dębowego. Wczesnogotycka dzwonnica pochodzi z przełomu XII i XIV wieku.

Katedra w Sandomierzu

To bazylika katedralna pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Jest gotycką świątynią wzniesioną w miejscu wcześniejszego kościoła z fundacji Kazimierza Wielkiego w latach 1360 – 1382. Stanowi główny zabytek Sandomierza. Odwiedzana chętnie przez turystów. To główny kościół diecezji sandomierskiej. W połowie XV wieku dobudowano kaplicę mansjonarską z zakrystią. Podczas pożaru w 1656 roku zniszczeniu uległ dach, szczyty zachodnie i znaczna część sklepienia prezbiterium. W latach 1670-1674 przebudowano w stylu barokowym fasadę zachodnią oraz dobudowano kruchtę z kolumnowym portalem.

W drugiej połowie XIX wieku kościół regotycyzowano. Wystrój wnętrza barokowy i rokokowy; w prezbiterium znajdują się freski bizantyjsko – ruskie z pierwszej połowy XV wieku -ufundowane przez króla Władysława Jagiełłę, który wielokrotnie tu gościł. W kaplicy mansjonarskiej znajduje się polichromia rokokowa wykonana w latach 1770-1775 przez Bartłomieja Gołębiowskiego i Mateusza Rejchana. Ołtarze z rzeźbami z lat 1770-1773 są autorstwa Macieja Polejowskiego. Niedaleko katedry znajduje się dzwonnica późnobarokowa wzniesiona w latach 1737-1743 zaś w skarbcu katedralnym przechowywane są cenne pamiątki związane z historią miasta i Polski.

Kościół Ducha Świętego w Sandomierzu

Ten piękny kościół w  XIII wieku wybudował kasztelan krakowski Żegota.  Kościół pierwotnie był drewniany a obok niego powstał i szpital świętego Ducha. Budowla pierwotnie miała styl gotycki z piętnastego wieku. Przebudowany w późniejszym okresie na styl barokowy w drugiej połowie XVII wieku i po 1757 roku z klasycystyczną fasadą z 1829 roku. Jego najcenniejszym zabytkiem jest znajdująca się w kaplicy bocznej szesnastowieczna figura Chrystusa Frasobliwego. Budynki dawnego szpitala pochodzą z XIX wieku, ze starszymi pozostałościami, które udało się uratować.